TÜRK HAVA YOLLARINDA NELER OLUYOR?

İşbu bilgi notunda Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (“THY”) ile Türkiye Sivil Havacılık Sendikası arasında imzalanan protokol neticesinde, THY ve uçuş personelleri arasında meydana gelebilecek muhtemel ihtilaflara ilişkin hukuki sorulara cevap aranmıştır. 

TÜRK HAVA YOLLARINDA NELER OLUYOR?

İşbu bilgi notunda Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (“THY”) ile Türkiye Sivil Havacılık Sendikası arasında imzalanan protokol neticesinde, THY ve uçuş personelleri arasında meydana gelebilecek muhtemel ihtilaflara ilişkin hukuki sorulara cevap aranmıştır. 

  • Taraflar arasındaki sözleşmenin niteliği nedir? Uçuş personeli İş Kanununa mı yoksa Türk Borçlar Kanununa mı tabidir?

Uçuş personelleri, İş Kanununun 4’üncü maddesi gereği iş kanunu kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu nedenle uçuş personelleri ile THY arasındaki sözleşme, Türk Borçlar Kanununun (“TBK”) 393 ile 447 maddeleri arasında düzenlenen hizmet sözleşmesidir. Ancak Toplu İş Sözleşmesinin (“TİS”) kapsamında bulunan sendikalı uçuş personelleri TİS’te atıf yapılmış bulunan İş Kanunu hükümlerine tabidir.

  • Ücret değişikliğine ilişkin 31.08.2020 tarihli Toplu İş Sözleşmesi Protokol Şartlarını (sendika üyesi olmayanlar için: 31.08.2020 tarihli Yönetim Kurulu kararı ile Protokol şartlarına kıyasen oluşturulan yeni ücret düzenlemesini) uçuş personeli kabul etmek zorunda mıdır? Kabul etmediği takdirde ne gibi sonuçlarla karşılaşabilir?

Toplu iş sözleşmesinde, tarafların sonradan, ileriye dönük olarak değişiklik yapabileceği ve yapılan değişikliğin işçiyi bağlayacağı Yargıtay kararlarında ifade edilmiştir(Yargıtay 22.HD E:2019/1586 K:2019/7909 T:08.04.2019, E:2013/37333 K:2014/2014 T:11.02.2014). Buna rağmen THY tarafından çalışma koşullarındaki esaslı değişiklik teklifi uçuş personellerine yöneltilmiştir(TİS protokol şartları doğrultusunda, İş Kanunu madde 22 uyarınca). Kanun hükmü gereği yöneltilen bu teklif kabul edilmek zorunda değildir. Ancak kabul edilmediği takdirde THY değişikliğin geçerli bir nedene (örneğin pandemi) dayandığını yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle sözleşmeyi feshedebilir. Pandemi nedeniyle işten çıkarma yasağı bulunduğundan, teklif kabul edilmediği takdirde, kabul etmeyen personel hakkında kısa çalışma ödeneği veya ücretsiz izin uygulanarak yasak kalktıktan sonra personellerin sözleşmesi feshedilebilebilir.

  • Fesih işlemine karşı hangi hukuki yollara başvurulabilir?

Sendika ile THY arasında imzalanan 26.Dönem Toplu İş Sözleşmesine göre, TİS kapsamındaki personellere İş Kanununun süreli fesih (ihbar) ve iş güvencesi hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmiştir. Buna göre sendika üyesi uçuş personellerinin THY’nin değişiklik teklifinin geçerli bir nedene dayamadığı iddiasıyla işe iade davası açma hakları bulunmaktadır. Sendika üyesi olmayan ve TİS kapsamı dışında kalan personeller ise işe iade davası açamaz. Sendikalı olmayan uçuş personelleri de TBK 434 gereği, fesih hakkının kötüye kullanıldığı iddiası ile tazminat davası açabilirler. Ancak işe iade ve tazminat talebinin mahkemece kabul edilebilmesi için işverenin fesih işleminin haklı ve geçerli bir nedene dayanmaması gerekmektedir. Pandeminin yarattığı ekonomik etkiler nedeniyle ücret indirimi talebinin reddedilmesi ise mahkeme tarafından sözleşmenin feshi için geçerli bir neden olarak kabul edilebilir.

İşe iade talebinin kabulü halinde ise, işveren personeli sözleşmenin feshedildiği andaki şartlarıyla işe başlatmak zorundadır. İşveren personeli işe başlatmaz ise, İş Kanunu madde 21 gereği işçiye boşta geçen süre ve işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır(boşta geçen süre tazminatı 4 aylık ücreti üzerinden, işe başlatmama tazminatı ise en az 4 en çok 8 aylık ücreti üzerinden belirlenir). Buna ek olarak aşağıda açıklanan ihbar ve kıdem tazminatına da hak kazanılacaktır.  

TBK 434 gereği belirlenecek tazminat ise, TBK’da düzenlenen ihbar önelinin üç katıdır.

  • Kıdem ve ihbar tazminatı hesabı.

Feshin haklı bir nedene dayanmadığı hallerde sözleşmesi feshedilen personel ihbar tazminatına hak kazanacaktır. Ayrıca kıdem tazminatına ilişkin diğer şartları sağlaması halinde de kıdem tazminatı talep edilebilecektir. Belirtmek gerekir ki kıdem tazminatı talep edebilmek için TİS kapsamında sendikalı olmak gerekmektedir. Zira sendikasız uçuş personelleri TBK’ya tabi olduğundan, İş Kanunu kapsamındaki işçiler lehine tanınan kıdem tazminatı kurumundan faydalanamaz. İhbar tazminatının hesabında sendikalı personeller için İş Kanunu madde 17, sendikalı olmayan personeller için TBK 432 hükümleri esas alınacaktır.

Sendikalı personellerin kıdem tazminatı taleplerinde ise tazminatın hesabında esas alınacak ücret tavanı 7.117,17 TL’dir.

  • İstifa edildiği takdirde veyahut sözleşmenin THY tarafından haklı veya geçerli sebeple feshi halinde uçuş personeli eğitim ücretini iade etmek zorunda mıdır?

TBK’da hizmet sözleşmelerinde, işçi aleyhine tek taraflı cezai şart koyulamayacağı düzenlenmiştir. Ancak eğitim giderleri Yargıtay tarafından bu kapsamda değerlendirilmeyerek eğitim giderlerinin iadesine ilişkin sözleşme hükümlerini geçerli saymaktadır(Yargıtay 9.HD E:2018/1232 K:2018/3920 T:22.02.2018, E:2003/14720 K:2004/4609 T:10.03.2004). Bu nedenle sözleşmenin uçuş personeli tarafından feshi veyahut THY tarafından haklı ve geçerli bir nedenle feshi halinde döviz olarak öngörülen eğitim giderlerinin personel tarafından iadesi gerekecektir.

  • Eğitim ücretinin döviz cinsinden iadesini düzenleyen sözleşme, döviz cinsinden sözleşme yapma yasağı kapsamına girer mi? Yoksa sözleşeme hükmü geçerli midir?

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğin 8’inci maddesinin 20’inci fıkrasına ile havayolu işletmelerinin; iş sözleşmeleri dışındaki sözleşmelerini döviz cinsinden yapabileceği düzenlenmiştir. Her ne kadar ilgili karar ve tebliğde iş sözleşmelerinin TL cinsinden yapılabileceği düzenlenmişse ve aday pilotlar ile imzalanan sözleşmenin başlığı Pilot Aday Eğitim ve İş Sözleşmesi olsa da imzalanan sözleşme nitelik itibariyle iş sözleşmesi olmayıp bu nedenle yapılan sözleşme döviz cinsi üzerinden sözleşme akdetme yasağı kapsamına girmemektedir. Sonuç olarak sözleşmede eğitim giderinin döviz cinsinden iadesine ilişkin maddenin Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ve Tebliğ kapsamında yasaklanmadığı ve döviz üzerinden tahsil edilebileceği kanaatindeyiz.

 

 

Uzman Avukata Hemen Sor !